Mục tiêu của bài review là để làm rõ kiến thức trọng tâm cũng như lý do vì sao cần đọc cuốn sách này – điều mà rất nhiều người đang thắc mắc với mình. Có rất nhiều người cũng đọc và cũng có rất nhiều bài viết về cuốn này nhưng những nội dung đó chỉ thúc đẩy mọi người xuống tiền chứ chưa tạo ra động lực để mọi người đọc hết “Thinking, Fast and Slow”.
Mình sẽ chia ra làm 2 phần để tránh bị dài quá. Hôm nay đi trước một phần review nha.
Phần review part I này sẽ bao gồm những thông tin cơ bản của cuốn sách, đó là khái quát cho mọi người hiểu thông tin quan trọng nhất này và một số thí nghiệm minh họa để mọi người từ từ nhận ra sự tồn tại của 2 hệ thống tư duy, cũng như nhận thức được những sai lầm ta hay mắc phải.
Phần review part II mình vẫn chưa lên được dàn ý, nhưng khả năng cao nó sẽ nói kỹ hơn về việc ta cải thiện hệ thống tư duy như thế nào.
Cuốn sách đặc biệt đã dành được vô số giải thưởng danh giá: Sách khoa học hay nhất của Học viện Khoa học Quốc gia năm 2012, được tạp chí The New York Times bình chọn là sách hay nhất năm 2011, một trong những cuốn sách kinh tế xuất sắc năm 2011, chiến thắng giải thưởng cuốn sách được quan tâm nhất năm 2011 của tạp chí Los Algeles…
Có kha khá điều phải lưu ý trước với bạn đọc! Sách hơi hàn lâm thật nhưng so với nhiều cuốn học thuật khác thì văn phong và lối diễn đạt cũng thuộc dạng dễ tiếp cận, cần gì là tìm được ngay trong đó. Có điều:
1. Nếu không biết rõ mục đích đọc cuốn này vô đọc sẽ bị lạc lối 1 hồi quay cuồng trong nhiều dòng suy nghĩ. Dễ bỏ ngang.
2. Nếu không yêu thích tâm lý học và khoa học về tư duy thì sẽ khó ngấm nổi một cuốn sách với lượng thông tin đồ sộ như vậy.
3. Nếu không hứng thú với những thí nghiệm về tâm lý học hành vi của con người cũng sẽ không cảm thấy có động lực để đọc cuốn này.
4. Cuốn này lú đến nỗi chính chủ ngay trước lúc lâm chung vẫn nghi ngờ những kết luận trong sách và lật đi lật lại các thí nghiệm để chắc chắn rằng mọi thứ được thực hiện đúng.
5. Hmm thật ra nếu mng không thích đọc cuốn này, mà đọc mấy cuốn dễ hiểu hơn cũng oke nhưng ngta vẫn sẽ refer lại cuốn này thôi.
𝐓𝐡𝐢𝐧𝐤𝐢𝐧𝐠, 𝐅𝐚𝐬𝐭 𝐚𝐧𝐝 𝐒𝐥𝐨𝐰 (𝐓𝐮̛ 𝐝𝐮𝐲, 𝐍𝐡𝐚𝐧𝐡 𝐯𝐚̀ 𝐂𝐡𝐚̣̂𝐦) không phải sách self-help hay giáo khoa gì cả. Đây là cuốn sách tổng hợp tất cả nghiên cứu được tiến hành qua nhiều thập kỷ của nhà tâm lý học Daniel Kahneman. Lĩnh vực chính của cuốn sách này là tâm lý học. Mục đích là để chỉ ra những điều logic và cả phi logic trong chính tư duy và quá trình ra quyết định của con người. Sách đưa ra những thí nghiệm và case studies nghiên cứu, qua đó đưa ra những kết luận cho mọi người. Không tập trung vào phần đưa ra lời khuyên gì đâu. Tác giả kiểu: “Thực tế t test là t thấy như dị đó, sample của t đủ lớn và đủ đáng tin cậy để chứng minh. Còn mấy ní có thấy hợp lý hay ko là chuyện của các ní nhe.”
Lúc đầu mua cuốn này, là vì mình nghĩ mình là slow learner. Có thể cuốn này sẽ dạy mình cách trở thành fast learner. Thật ra không phải vậy. Phần fast và phần slow luôn tồn tại trong tư duy của chúng ta. Nhưng ta vẫn hay mắc đi mắc lại những lỗi giống nhau, ta đưa ra lựa chọn sai lầm. Khả năng cao là vì ta chưa hiểu cách hai phần đó vận hành như thế nào.
Là sinh vật đứng đầu chuỗi thức ăn, con người được cho là có lý trí mạnh mẽ, khi quyết định hay đánh giá vấn đề luôn kĩ lưỡng và lý tính. Tuy nhiên, ta vẫn đưa ra nhiều lựa chọn dựa trên cảm tính chủ quan.
𝐓𝐡𝐢𝐧𝐤𝐢𝐧𝐠, 𝐅𝐚𝐬𝐭 𝐚𝐧𝐝 𝐒𝐥𝐨𝐰 (𝐓𝐮̛ 𝐝𝐮𝐲, 𝐍𝐡𝐚𝐧𝐡 𝐯𝐚̀ 𝐂𝐡𝐚̣̂𝐦) chứng minh rằng con người có tới 2 hệ thống tư duy và suy luận, tác động tới nhận thức và hành vi của con người.
𝐇𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝟏: là cơ chế nghĩ nhanh, tự động, thường xuyên được sử dụng, sẽ dựa vào trực giác là chính nên sẽ khá là cảm tính và rập khuôn.
𝐇𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝟐: ngược lại, là cơ chế nghĩ chậm, đòi hỏi có ý thức, ít được sử dụng hơn nhưng lại liên kết chặt chẽ với logic tính toán và những hoạt động phức tạp hơn.
Để mọi người hiểu rõ hơn 2 hệ thống này hoạt động như thế nào, sau đây là ví dụ cụ thể.
Thường những hoạt động sau sẽ thuộc về Hệ thống 1
– Thể hiện cảm xúc “thấy gớm” khi nhìn thấy 1 tấm ảnh xấu xí
– Check var trong giọng điệu coi ai thân thiện ai giả trân
– Trả lời câu hỏi 2 + 2 =
– Đọc chữ trên bảng hiệu BỰ
– Lái xe trên một con đường TRỐNG
– Đi một nước cờ đầy tự tin và mạnh mẽ
– Đọc hiểu những câu đơn giản
Hệ thống 2 sẽ có những hoạt động như này:
– Lắp cây súng bắn mở màn trước khi bước vào 1 cuộc đua
– Tập trung và chú ý vào RIÊNG những chú hề trong rạp xiếc
– Tìm kiếm giọng nói của một người cụ thể trong một căn phòng đông đúc, ồn ào
– Duy trì tốc độ đi bộ nhanh hơn bình thường
– Điều chỉnh hành vi ứng xử cho phù hợp khi đang giao tiếp ngoài xã hội
– Đếm số lần chữ “a” xuất hiện trong một đoạn ký tự hoặc một trang giấy
– Đọc số điện thoại của mình cho ai đó
– Đậu xe trong một không gian HẸP
– So sánh tổng quan giá trị của 2 cái máy giặt
– Điền vào tờ khai thuế
– Kiểm tra xem một đối số logic có hợp lệ hay không
Hiểu được thì ta sẽ bắt đầu có nhận thức rõ ràng hơn trong khi bộ não và trực giác đang hoạt động :)) Thay đổi hành vi, thói quen, cách ra quyết định xài hết 100% công suất của não xem có đổi vận ko nhaaa. Vậy nên sách này có dễ hiểu và có thể ứng dụng được không phụ thuộc khá lớn vào POV của riêng mọi người và cách mọi người “đối thoại” với cuốn sách. Bắt buộc phải chủ động làm điều đó. Vì nếu mng chỉ đọc và tiếp nhận thông tin một cách thụ động sẽ thấy cuốn này rất buồn ngủ và khó hiểu. Đối với mình thì cuốn này đã reset kha khá những hiểu biết của mình trước đây. Khiến mình phải nghiêm túc nhìn nhận lại từ trong cốt lõi quá trình suy nghĩ, tư duy của bản thân.
Chứ không phải hở tí là giãy đành đạch bỏ việc bỏ nghề =)))
Công trình nghiên cứu đầy đột phá này của Daniel Kahneman và cộng tác viên Amos Tversky cùng các đồng sự khác đã mang đến cho ông một bước ngoặt trong lĩnh vực Kinh tế học Hành vi. Những thí nghiệm và đóng góp của Daniel Kahneman góp phần giúp ông chiến thắng giải Nobel kinh tế 2002 đầy thuyết phục. Đến năm 2011 khi cuốn này được xuất bản lần đầu tiên cũng đã tạo tiếng vang trong giới khoa học. Mình đã biết cuốn này từ năm 2015 nhưng chưa cảm thấy sẵn sàng để đọc nó. Mãi gần đây đến thời điểm cần phải đào sâu vấn đề của mình, mới quyết định xuống tiền để mua. Vào năm 2017, Chủ tịch Công ty Cổ phần Sách Alpha Books và Công ty Cổ phần Sách Omega Việt Nam (Nguyễn Cảnh Bình) đã thành công mang cuốn sách về Việt Nam phát hành dưới tên Alpha Books.
Khi ta chỉ có một lượng thông tin hạn chế, hệ thống 1 (gắn liền với trực giác) để đi thẳng tới kết luận và ta dựa vào kết luận đó để ra quyết định. Vì thế nên Daniel Kahneman đã nhắc khá nhiều tới 𝐖𝐘𝐒𝐈𝐀𝐓𝐈 – 𝐥𝐚̀ 𝐭𝐮̛̀ 𝐯𝐢𝐞̂́𝐭 𝐭𝐚̆́𝐭 𝐜𝐮̉𝐚 𝐖𝐡𝐚𝐭 𝐲𝐨𝐮 𝐬𝐞𝐞 𝐢𝐬 𝐚𝐥𝐥 𝐓𝐡𝐞𝐫𝐞 𝐢𝐬, một thành kiến nhận thức giải thích mức độ phi lý của chúng ta khi đưa ra quyết định. Bởi vì ta tự cho rằng những thông tin mà ta không phải đào sâu thêm ít quan trọng đối với chúng ta như thế nào. Trong khi thực tế thì ngược lại.
Khi ta đang cau có, không thoải mái và không vui vẻ, trực giác của ta sẽ yếu dần đi. Hệ thống 1 lúc này không thể hoạt động tốt. Nhưng đó cũng là lúc ta sẽ trở nên cẩn trọng hơn và phát huy được Hệ thống 2. Đôi khi, việc đang có một tâm trạng tốt không thể làm cho ta làm việc hiệu quả bằng những lúc ta cảm thấy bất an và lo lắng. Trái ngược với cách mình tạo niềm vui cho người khác, bản thân mình không thích trạng thái vui vẻ. Đó là lúc mình cần nghe gấp playlist nhạc buồn trong điện thoại để tưởng tượng ra những chuyện âu sầu
vì vui vẻ khiến mình nới lỏng cảnh giác, khó tập trung và cũng khó chấp nhận nếu có gì đó không may xảy ra.
Có rất nhiều thí nghiệm và câu hỏi sẽ cho thấy rằng chúng ta dễ đưa ra những lựa chọn cảm tính như thế nào:
→ Trong bài review về cuốn The Data Detective mình đã đề cập tới câu hỏi sau:
Một con dơi và một quả bóng cộng lại có giá $𝟏.𝟏𝟎 đô la, con dơi thì hơn quả bóng $𝟏 đô la. Vậy quả bóng bao nhiêu tiền?
Các đáp viên đã được yêu cầu không cần thiết phải cố gắng giải bài toán này, chỉ cần chú ý tới trực giác xem họ muốn trả lời câu hỏi này như thế nào.
Hơn 𝟓𝟎% 𝐜𝐚́𝐜 𝐬𝐢𝐧𝐡 𝐯𝐢𝐞̂𝐧 𝐭𝐚̣𝐢 𝐇𝐚𝐫𝐯𝐚𝐫𝐝, 𝐌𝐈𝐓 𝐯𝐚̀ 𝐏𝐫𝐢𝐧𝐜𝐞𝐭𝐨𝐧 đã đưa ra đáp số ngay lập tức theo trực giác mách bảo – tất nhiên đáp số đó là sai. Họ hoàn toàn có thể yêu cầu kiểm tra lại. Hoặc yêu cầu cho thêm một chút thời gian, giấy và bút để giải bài toán hoàn chỉnh nhưng không phải ai cũng làm vậy.
→ Trong thí nghiệm tại một bệnh viện, các bệnh nhân được lựa chọn phẫu thuật với 2 hình thức: (𝐀) 𝟗𝟎% 𝐬𝐨̂́𝐧𝐠 𝐬𝐨́𝐭, (𝐁) 𝟏𝟎 % 𝐭𝐮̛̉ 𝐯𝐨𝐧𝐠 thì phần lớn chọn hình thức (A) dù tỉ lệ y hệt nhau. Những người tư duy theo hệ thống 1 sẽ chọn (A). Và những người tư duy theo hệ thống 2 sẽ hiểu được 2 hình thức là như nhau, chọn (A) hay (B) cũng không có gì khác biệt cả.
→ Tương tự, những đồ ăn chế biến sẵn ghi dòng 𝟗𝟎% 𝐟𝐚𝐭 𝐟𝐫𝐞𝐞 vì nó thu hút và hấp dẫn hơn những loại có bao bì ghi 𝟏𝟎% 𝐟𝐚𝐭 trong khi 2 cái đó chẳng khác gì nhau lol
→ 𝐇𝐢𝐞̣̂𝐮 𝐮̛́𝐧𝐠 𝐡𝐚̀𝐨 𝐪𝐮𝐚𝐧𝐠 (𝐟𝐫𝐚𝐦𝐢𝐧𝐠 𝐞𝐟𝐟𝐞𝐜𝐭). Cái này ám chỉ khi ta biết một người giỏi về 1 lĩnh vực nào đó thì ta sẽ có khuynh hướng cho rằng những lĩnh vực khác họ đều giỏi nhưng thực tế thì chưa chắc. Ví dụ chính tác giả Daniel Kahneman (giải nobel kinh tế) nhưng chưa chắc ông đã giỏi về việc kinh doanh hay đầu tư,… Lý do vì sao tui lúc nào cũng có 2 cái Disclaimers tổ chảng ở phần đầu đó!
→ Các nhà tâm lý học thường chọn số mẫu quá nhỏ, đến nỗi họ khiến bản thân gặp phải 𝐭𝐢̉ 𝐥𝐞̣̂ 𝐫𝐮̉𝐢 𝐫𝐨 𝐜𝐚𝐨 𝐭𝐨̛́𝐢 𝟓𝟎% khi xác nhận lại giả thuyết của họ. Tuy nhiên, ít ai hiểu được rằng sample size lớn hơn chưa chắc đã loại bỏ hết rủi ro mà chỉ giảm rủi ro xuống mức chấp nhận được.
→ Bệnh đột quỵ gây ra số ca tử vong cao gấp 2 lần các ca do tai nạn cộng lại. Nhưng 𝟖𝟎% mọi người cho rằng tai nạn gây tử vong nhiều hơn.
Và còn nhiều thí nghiệm khác tiếp tục chỉ ra những lỗi sai, khiến tôi bị shock ngang nhưng tôi không thể spoil hết ở đây.
Vốn dĩ mình đã biết bản thân là người không hề thông minh (tự nhận thức được chứ không tỏ ra là pick me girl) nhưng khi đọc sách mình có thêm kha khá căn cứ khoa học để chứng minh cho điều đó. Không có gì đáng để buồn như mọi người nghĩ. Bởi vì như Daniel Kahneman đã nói, ông lấy sample size rất lớn, chứng tỏ số đông con người cũng không thông minh như họ vẫn nghĩ nên mình cũng không phải người ngoo ngok duy nhất. Cảm thấy được an ủi tinh thần ghê :))))) Được cái mình tự đả thông tư tưởng cái này từ lâu nên không có gì thất vọng. Nhưng với những ai chưa tự phát giác ra điều đó có thể sẽ thấy hơi pùn một chút. Thậm chí mình còn phát hiện ra, mình suy nghĩ và ra quyết định chậm, nhưng chủ yếu lại dựa vào impressions do Hệ thống 1 tạo ra còn Hệ thống 2 của mình chỉ đang đóng vai trò phán xét những cái đó. Cả Hệ thống 1 và Hệ thống 2 của mình đang vận hành theo bản năng chứ chưa thực sự “hoạt động”. Đây là nguyên nhân vì sao mình luôn luôn chăm chỉ, nhưng vẫn thấy không đủ. Vì bộ não chưa thực sự nhận thức được là nó phải suy nghĩ và tư duy. 𝐓𝐡𝐚̣̂𝐭 𝐤𝐡𝐨́ 𝐧𝐨́𝐢 𝐬𝐚𝐮 𝐜𝐚́𝐢 𝐞𝐮𝐫𝐞𝐤𝐚 𝐦𝐨𝐦𝐞𝐧𝐭 𝐧𝐚̀𝐲 𝐦𝐢̀𝐧𝐡 𝐜𝐨́ 𝐭𝐡𝐞̂̉ 𝐭𝐫𝐨̛̉ 𝐧𝐞̂𝐧 𝐭𝐨̂́𝐭 𝐡𝐨̛𝐧 𝐡𝐚𝐲 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠, 𝐜𝐨̀𝐧 𝐝𝐮̛̣𝐚 𝐯𝐚̀𝐨 𝐧𝐡𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐲𝐞̂́𝐮 𝐭𝐨̂́ 𝐯𝐚̀ 𝐭𝐡𝐨̛̀𝐢 𝐠𝐢𝐚𝐧 𝐥𝐮𝐲𝐞̣̂𝐧 𝐭𝐚̣̂𝐩 𝐬𝐞̃ 𝐭𝐫𝐚̉ 𝐥𝐨̛̀𝐢.
….Nhưng dù sao mình vẫn sẽ sống sót, mình cũng đã sống sót 26 năm rồi mà. Vì cho dù tất cả quyết định được đưa ra bởi những người thông minh thì thế giới này được vận hành bởi những người chăm chỉ (quote bởi bạn tui).
Review Phần II – Làm thế nào để tự nhận thức được hai hệ thống tư duy của bản thân và cải thiện những hạn chế?
Phần review trước của mình đã chỉ ra những lỗi sai trong hệ thống tư duy. Mà khi chúng ta xác định được vấn đề nằm ở đâu thì xem như đã giải quyết được 50%. Cứ dựa vào đó để tìm giải pháp thôi.
Qua rất nhiều thí nghiệm và nghiên cứu của tác giả Daniel Kahneman, và từ bài review lần trước, mọi người đã biết rằng 𝐥𝐨̂̃𝐢 𝐬𝐚𝐢 𝐩𝐡𝐨̂̉ 𝐛𝐢𝐞̂́𝐧 𝐧𝐡𝐚̂́𝐭 𝐧𝐚̆̀𝐦 𝐨̛̉ 𝐯𝐢𝐞̣̂𝐜 𝐜𝐡𝐮́𝐧𝐠 𝐭𝐚 𝐩𝐡𝐮̣ 𝐭𝐡𝐮𝐨̣̂𝐜 𝐤𝐡𝐚́ 𝐧𝐡𝐢𝐞̂̀𝐮 𝐯𝐚̀𝐨 𝐇𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝟏 – 𝐭𝐫𝐮̛̣𝐜 𝐠𝐢𝐚́𝐜. Trong khi Hệ thống 1 hoàn toàn hoạt động dựa trên những ấn tượng ban đầu và những dữ kiện thưa thớt. Vì vậy, cách để điều chỉnh vấn đề này đó chính là:
– 𝐂𝐡𝐨 𝐇𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝟐 𝐭𝐡𝐨̛̀𝐢 𝐠𝐢𝐚𝐧 để nó xử lý thông tin và đặt câu hỏi về những dữ kiện đang bị thiếu sót, để nó không lười nhác dựa vào Hệ thống 1.
– 𝐓𝐚̣̂𝐩 𝐜𝐡𝐨 𝐇𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝟏 𝐭𝐡𝐨́𝐢 𝐪𝐮𝐞𝐧 “𝐜𝐡𝐨̛̀” 𝐢𝐧𝐩𝐮𝐭 𝐜𝐮̉𝐚 𝐇𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝟐 để nó không vội vàng đưa ra kết luận và thao túng tâm lý rằng ta phải quyết định thật nhanh.
Nói chung thời gian chính là người bạn đồng hành tốt nhất để trau chuốt phần tư duy.
Chỉ cần có đủ thời gian để suy nghĩ thì ta sẽ suy nghĩ tốt hơn.
Sau đây là một số cái mình đã nghiệm ra – không nhất thiết trích từ cuốn sách:
𝐇𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝟏 𝐯𝐚̀ 𝐇𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝟐 𝐜𝐮̀𝐧𝐠 𝐤𝐡𝐚̉ 𝐧𝐚̆𝐧𝐠 𝐜𝐮̉𝐚 𝐦𝐨̂̃𝐢 𝐧𝐠𝐮̛𝐨̛̀𝐢 𝐫𝐚̂́𝐭 𝐤𝐡𝐚́𝐜 𝐧𝐡𝐚𝐮. Một số người trong chúng ta rất giỏi trong việc giải các phương trình và các vấn đề phức tạp nhưng lại thiếu trực giác và sự nhanh nhạy ngoài đời thực. Số khác thì lại không thể thực hiện các phép toán một cách chắc chắn nhưng có trực giác khá là “bén”. Một số người cả hai hệ thống đều có thể hoạt động tiêu chuẩn, nhưng không thể phát huy hết công suất, như mình đã đề cập hôm trước chẳng hạn.
𝐂𝐚̉ 𝐡𝐚𝐢 𝐡𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 đ𝐞̂̀𝐮 𝐜𝐨́ 𝐭𝐡𝐞̂̉ đ𝐮̛𝐨̛̣𝐜 𝐜𝐚̉𝐢 𝐭𝐡𝐢𝐞̣̂𝐧 𝐭𝐡𝐞𝐨 𝐭𝐡𝐨̛̀𝐢 𝐠𝐢𝐚𝐧. Hệ thống 2 được cải tiến bằng cách tiếp xúc với những kiến thức liên quan đến toán hoặc logic, trong khi Hệ thống 1 có thể được “cập nhật” bằng kinh nghiệm trong cuộc sống và trải qua việc xử lý những tình huống trực quan.
Cách để thông điệp trở nên đơn giản hơn, là làm cho nó 𝐝𝐞̂̃ 𝐧𝐡𝐨̛́, không phải là làm cho nó ngắn hơn. Ngắn có thể dẫn đến tối nghĩa. Có thể đó vẫn là một câu dài, nhưng có vần, điệu và dễ in sâu vào đầu.
Đừng vội vàng đưa ra câu trả lời, bạn vẫn có thể suy nghĩ và cân nhắc. Câu trả lời phù hợp không phải câu trả lời nhanh chóng, mà đó là câu trả lời mà bạn đã 𝐧𝐨̂̃ 𝐥𝐮̛̣𝐜 𝐭𝐮̛ 𝐝𝐮𝐲 để đưa ra. Vì vậy nó sẽ khiến bạn hài lòng hơn, giảm thiểu tối đa cảm giác “sai sai”, “bất an” hay là “hối hận” sau đó.
Đặt câu hỏi đào sâu hơn để kích thích 𝐇𝐞̣̂ 𝐭𝐡𝐨̂́𝐧𝐠 𝟐 𝐩𝐡𝐚̂𝐧 𝐭𝐢́𝐜𝐡, 𝐭𝐡𝐚𝐲 𝐯𝐢̀ 𝐩𝐡𝐚́𝐧 𝐱𝐞́𝐭.
Và tập thói quen ghi chú để củng cố thông tin, giúp mài dũa Hệ thống 1.
Có nên mua cổ phiếu của công ty B không?
Cổ phiếu của công ty X có tiềm năng không?
Mua cổ phiếu này có tốt không?
Khi được hỏi “Cổ phiếu của công ty A có tốt không?”, tùy theo kinh nghiệm và kiến thức riêng, mỗi người sẽ có những nhận định khác nhau.
Trong khi đa phần chúng ta sẽ dựa vào cảm xúc dành cho thương hiệu và công ty đó, hơn là đánh giá các yếu tố liên quan tới tài chính. Có thể tham khảo câu hỏi của Warren Buffet: “Nếu đây không phải cổ phiếu mà là một thương vụ mua lại cả công ty đấy, thì mình đánh giá deal này như thế nào?”
Lúc này ta sẽ thành công đánh lừa bộ não rằng ta phải có trách nhiệm quan tâm đến các yếu tố của công ty: nguồn lực, nguồn vốn, tốc độ tăng trưởng, văn hóa doanh nghiệp,… để ra quyết định. Sai số và rủi ro là vẫn có, nhưng ít ra quyết định cuối cùng cũng sẽ được “lọc” qua nhiều sự suy xét và cân đo đong đếm, độ tin cậy có thể cao hơn.
𝐐𝐮𝐲 𝐦𝐨̣𝐢 𝐭𝐡𝐮̛́ 𝐯𝐞̂̀ 𝐬𝐨̂́ – cũng là cách Daniel Kahneman dễ dàng chứng minh cho chúng ta thấy những lỗi sai về tư duy trong suốt cuốn sách.
Ví dụ mình muốn mua Remarkable, rất muốn mua. Nó là kiểu paper tablet, như là một cuốn sổ điện tử mà bạn có thể ghi chép, cảm giác như sổ thật. Nhẹ và đỡ phải mua sổ nhiều. Sau khi trải nghiệm lần đầu, mình bị “ám ảnh” và đắn đo không biết có nên dùng thẻ tín dụng mua không. Tính năng mng google thêm nha =))) Giá khoảng 𝟓𝟎𝟎 𝐄𝐔𝐑.
Chị đồng nghiệp mình đã đặt câu hỏi như sau:
– 𝟓𝟎𝟎 𝐄𝐔𝐑 mua được khoảng 𝟓𝟎 cuốn sổ
→ 𝟏 𝐧𝐚̆𝐦 xài tối đa bao nhiêu cuốn? Cho viết nhiều lắm thì 𝟓 𝐜𝐮𝐨̂́𝐧 là tối đa
→ Vậy mình có thể cần 𝟏𝟎 𝐧𝐚̆𝐦 mới xài hết đống sổ đó
→ Nhưng có ai đảm bảo Remarkable có thể giữ được 𝐜𝐨̂𝐧𝐠 𝐝𝐮̣𝐧𝐠 𝐛𝐞̂̀𝐧 𝐛𝐢̉ 𝐭𝐚̣̂𝐧 𝟏𝟎 𝐧𝐚̆𝐦 không?
Nói chung là nếu được, ta nên quy các thứ về số để có thêm góc nhìn lý trí thay vì chỉ dựa vào cảm xúc. Lâu lâu theo cảm tính cũng vui, nhưng nhiều quá thì sau dễ hối hận.
Tránh lỗi 𝐖𝐘𝐒𝐈𝐀𝐓𝐈 – 𝐥𝐚̀ 𝐭𝐮̛̀ 𝐯𝐢𝐞̂́𝐭 𝐭𝐚̆́𝐭 𝐜𝐮̉𝐚 𝐖𝐡𝐚𝐭 𝐲𝐨𝐮 𝐬𝐞𝐞 𝐢𝐬 𝐚𝐥𝐥 𝐓𝐡𝐞𝐫𝐞 𝐢𝐬. Đôi khi những tài liệu và thông tin ta đang có chưa phản ánh hết những gì ta đang tìm kiếm. Có thể những gì đang bị “ẩn” đi sẽ quan trọng hơn.
Ví dụ:
Người bán Kindle sẽ luôn quảng cáo: Có Kindle rất tiện, giờ đã đọc được cả EPUB, đọc được PDF, tha hồ down về đọc. Có cả tính năng hiện bìa sách rất là cool.
Nhưng thông tin bị ẩn đi chính là:
→ 𝐄𝐏𝐔𝐁 – không phải cái nào Kindle cũng đọc được. 𝐇𝐚𝐲 𝐛𝐢̣ 𝐥𝐨̂̃𝐢 𝐟𝐨𝐧𝐭, 𝐜𝐨́ 𝐤𝐡𝐢 𝐩𝐡𝐚̉𝐢 𝐜𝐡𝐢̉𝐧𝐡 𝐭𝐮̛̀𝐧𝐠 𝐜𝐡𝐮̛̃ 𝐭𝐫𝐞̂𝐧 𝐦𝐚́𝐲 𝐭𝐢́𝐧𝐡.
→ 𝐏𝐃𝐅 – do đặc thù là 𝐤𝐡𝐨̂𝐧𝐠 𝐭𝐡𝐞̂̉ 𝐜𝐡𝐢̉𝐧𝐡 nên những file có phần 𝐜𝐡𝐮̛̃ 𝐧𝐡𝐨̉ sẽ khiến người đọc bị 𝐦𝐨̉𝐢 𝐦𝐚̆́𝐭.
→ 𝐁𝐢̀𝐚 𝐬𝐚́𝐜𝐡 𝐜𝐡𝐢̉ 𝐡𝐢𝐞̣̂𝐧 𝐯𝐨̛́𝐢 𝐟𝐢𝐥𝐞 𝐀𝐙𝐖 (tức là những cuốn sách mua trực tiếp từ store của Amazon) còn mấy cuốn kia mọi người phải 𝐭𝐮̛̣ 𝐜𝐡𝐢̉𝐧𝐡 𝐭𝐡𝐮̉ 𝐜𝐨̂𝐧𝐠, 𝐝𝐨𝐰𝐧 𝐭𝐡𝐞̂𝐦 𝐚𝐩𝐩 𝐤𝐡𝐚́ 𝐯𝐚̂́𝐭 𝐯𝐚̉.
Mình đã dành 3 tháng để đọc cuốn sách này. Thật ra mình nghĩ chuyện không đọc hết một cuốn sách là điều bình thường. Nhưng với cuốn này, mình hy vọng nếu đã cầm nó lên, mọi người hãy cố gắng sắp xếp lộ trình và thời gian để đọc hết nó. Vì bỏ dở một phần mà không tiếp tục đọc sớm sẽ dễ bị quên và không biết phải bắt đầu lại từ đâu. Theo meme trên mạng có thể 3 năm mà mãi chưa hiểu 1 trang là vậy. Cũng khiến mình quyết tâm đọc đến trang cuối cùng để hoàn thành nó. Như mình đã chia sẻ trong bài trước, những nhận định, kết luận và bài học từ cuốn sách có thể rất ngắn gọn và đơn giản. Nhưng để chúng thực sự thuyết phục thì tác giả phải thực hiện rất nhiều nghiên cứu và thí nghiệm để chứng minh điều đó. Thế nên cuốn sách mới dày và nhiều thông tin chứ nếu rút lại chỉ là những kết quả, thì chắc chắn nó sẽ giản đơn và dễ đọc hơn nhiều. Lúc đó thì mấy người thích check var lại băn khoăn đi kiểm tra độ tin cậy :)))) “vậy thôi t làm hết mọi thứ trong đó cho người đọc khoải đi kiếm” – said tác giả.